Chợ Đồng Xuân nằm trong khu phố cổ Hà Nội, nay thuộc phường Hoàn Kiếm, gắn với khu vực phường Đồng Xuân cũ. Từ lâu, nơi đây được xem là một trong những trung tâm buôn bán lớn nhất của Hà Nội, đồng thời là một “di sản sống” đặc biệt, nơi nhịp thương mại, ký ức phố phường và đời sống dân sinh cùng hòa vào nhau.

Trước khi có ngôi chợ lớn như hiện nay, vùng Đồng Xuân vốn là khu vực buôn bán đông đúc, gần sông, gần các tuyến phố nghề và các cửa ngõ giao thương của kinh thành. Cuối thế kỷ XIX, chính quyền Pháp quy hoạch lại hệ thống chợ ở Hà Nội, đưa Đồng Xuân trở thành một khu chợ có mái che theo kiểu hiện đại. Trong các tài liệu thời Pháp, chợ từng được gọi là “Les Halles centrales” hay “Grand Marché”, nghĩa là khu chợ trung tâm, chợ lớn.

Ban đầu, chợ Đồng Xuân mang dáng dấp rất khác các chợ truyền thống mái lá. Công trình sử dụng khung thép, mái tôn, tập trung các sạp hàng vào một không gian quy củ. Qua nhiều lần mở rộng đầu thế kỷ XX, chợ dần có diện mạo bề thế với những dãy nhà vòm và mặt tiền lớn. Hình ảnh các vòm cửa phía trước chợ về sau trở thành dấu hiệu nhận diện quen thuộc của phố cổ Hà Nội.

Chợ Đồng Xuân không chỉ là nơi mua bán. Đây còn là đầu mối hàng hóa từ nhiều vùng đổ về Thủ đô, từ vải vóc, quần áo, đồ gia dụng đến hàng khô, bánh kẹo, đồ lưu niệm. Người Hà Nội đến đây không chỉ để mua hàng, mà còn để cảm nhận một kiểu văn hóa chợ rất riêng: tiếng rao, tiếng mặc cả, những gánh hàng ăn trong ngõ chợ và sự tấp nập kéo dài từ sáng sớm đến tối muộn.

Năm 1994, một vụ hỏa hoạn lớn đã thiêu rụi gần như toàn bộ khu chợ. Sau đó, chợ Đồng Xuân được xây dựng lại, giữ dáng dấp mặt tiền cũ nhưng bổ sung kết cấu hiện đại hơn. Ngày nay, bên cạnh hoạt động buôn bán ban ngày, chợ còn gắn với tuyến phố đi bộ Hàng Đào – Đồng Xuân và không gian chợ đêm cuối tuần. Giữa lòng phố cổ, Chợ Đồng Xuân vẫn là biểu tượng của sức sống thương mại, của ký ức Hà Nội và của khả năng thích ứng bền bỉ qua thời gian.