Chùa Dâu là một trong những ngôi chùa cổ nổi tiếng bậc nhất của vùng Kinh Bắc, thường được nhắc đến như trung tâm Phật giáo sớm của Việt Nam. Chùa còn có các tên gọi như Cổ Châu tự, Diên Ứng tự, Pháp Vân tự, gắn với không gian vùng Dâu – Luy Lâu cổ, nơi từng là trung tâm giao lưu văn hóa, tín ngưỡng và thương mại quan trọng trong những thế kỷ đầu Công nguyên.

Chùa Dâu thuộc phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh. Theo thư tịch cổ và các tư liệu di sản, chùa được khởi dựng ở vùng Dâu vào khoảng thế kỷ II, thời kỳ Sĩ Nhiếp làm Thái thú Giao Châu. Qua gần hai nghìn năm, ngôi chùa không chỉ là nơi thờ Phật, mà còn là dấu tích quan trọng cho thấy quá trình Phật giáo du nhập, hòa nhập với tín ngưỡng bản địa và đời sống tinh thần của cư dân nông nghiệp Việt Nam.

Điểm đặc biệt của Chùa Dâu là tín ngưỡng thờ Tứ Pháp. Trong đó, Chùa Dâu thờ Pháp Vân, gắn với hình tượng mây và ước vọng cầu mưa thuận gió hòa. Từ câu chuyện Man Nương đến hệ thống các chùa thờ Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện, vùng Dâu đã hình thành một không gian tín ngưỡng độc đáo, nơi Phật giáo và tín ngưỡng nông nghiệp hòa quyện rất tự nhiên.

Về kiến trúc, chùa có bố cục truyền thống kiểu “nội Công ngoại Quốc”, với tam quan, tiền đường, thượng điện, hành lang, hậu đường và các hạng mục phụ trợ. Nổi bật giữa sân chùa là tháp Hòa Phong bằng gạch, một biểu tượng quen thuộc của Chùa Dâu. Tháp đứng trầm mặc giữa không gian cổ kính, như lưu giữ nhịp thời gian của vùng đất từng là cái nôi Phật giáo lớn ở nước ta.

Chùa Dâu còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị, trong đó có tượng Pháp Vân và bộ mộc bản chùa Dâu được công nhận là bảo vật quốc gia. Hằng năm, lễ hội Chùa Dâu thường diễn ra vào tháng Tư âm lịch, thu hút đông đảo người dân và du khách về dự lễ, dâng hương, cầu an và tìm hiểu văn hóa Tứ Pháp.

Đến Chùa Dâu, du khách không chỉ vãn cảnh một ngôi cổ tự, mà còn được chạm vào chiều sâu lịch sử Phật giáo Việt Nam, tín ngưỡng dân gian và tâm hồn văn hóa Kinh Bắc.