Chùa Giám, tên chữ là Nghiêm Quang tự, là một ngôi chùa cổ nổi tiếng của vùng Hải Dương cũ, hiện tọa lạc tại xã Cẩm Giang, thành phố Hải Phòng. Chùa nằm trong cụm di tích gắn với Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh, cùng với Đền Xưa và Đền Bia tạo thành một không gian tưởng niệm đặc biệt về người được tôn là “Thánh thuốc Nam”. Di tích này được xếp hạng Di tích quốc gia năm 1974 và được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt năm 2017.

Theo tư liệu địa phương, Chùa Giám được khởi dựng từ thời Lý. Đến thế kỷ XIV, nơi đây gắn với Tuệ Tĩnh, người từng tu hành, học tập, nghiên cứu cây thuốc Nam và chữa bệnh cho dân. Vì thế, Chùa Giám không chỉ là nơi thờ Phật, mà còn là không gian tri ân một bậc danh y đã đặt nền móng cho y học dân tộc Việt Nam. Tư tưởng “Nam dược trị Nam nhân” của Tuệ Tĩnh, nghĩa là dùng thuốc Nam chữa bệnh cho người Nam, vẫn được nhắc nhớ như một di sản y học và nhân văn sâu sắc.

Về kiến trúc, Chùa Giám được xây dựng lại với quy mô lớn vào cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII theo kiểu “nội công ngoại quốc”. Các hạng mục trong chùa được bố trí trên một trục dọc, tạo nên không gian cổ kính, bề thế và hài hòa. Trong tổng thể ấy có tiền đường, thượng điện, nhà tổ, hành lang và đặc biệt là nhà phẩm, nơi đặt tòa Cửu phẩm liên hoa. Kiến trúc chùa mang dấu ấn nghệ thuật thời Lê, vừa trang nghiêm của chốn thiền môn, vừa tinh xảo trong từng lớp mái, hàng cột và mảng chạm.

Điểm nổi bật nhất của Chùa Giám là tòa Cửu phẩm liên hoa, một bảo vật quốc gia được Thủ tướng Chính phủ công nhận theo Quyết định số 2382/QĐ-TTg ngày 25 tháng 12 năm 2015. Tòa Cửu phẩm được làm bằng gỗ, hình lục giác, gồm 9 tầng, mỗi tầng có tượng Phật và Bồ Tát, đặt trong nhà phẩm ba tầng mười hai mái. Đây là một tác phẩm kiến trúc – điêu khắc Phật giáo rất hiếm, thể hiện trình độ kỹ thuật, mỹ thuật và tư tưởng tín ngưỡng của người xưa.

Điều đặc biệt là tòa Cửu phẩm liên hoa ở Chùa Giám có thể xoay quanh trục. Khi nhìn công trình này, du khách không chỉ thấy một hiện vật đẹp, mà còn cảm nhận được quan niệm Phật giáo về cõi liên hoa, về con đường tu tập và lòng từ bi. Những tầng cánh sen, tượng nhỏ, màu sơn trầm và cấu trúc gỗ cổ khiến bảo vật giống như một thế giới thu nhỏ, nơi nghệ thuật và tín ngưỡng hòa vào nhau.

Chùa Giám còn là nơi diễn ra lễ hội truyền thống hằng năm, tưởng niệm Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh. Lễ hội không chỉ có ý nghĩa Phật giáo, mà còn là dịp để nhân dân địa phương và du khách tri ân người đã dành cả đời cho việc cứu người bằng cây thuốc Việt. Trong không gian chùa, câu chuyện về Tuệ Tĩnh không tách rời tiếng chuông, khói hương, mái ngói và tòa Cửu phẩm liên hoa, mà trở thành một phần linh hồn của di tích.