Chùa Tam Thanh là một trong những điểm đến tâm linh nổi tiếng của Lạng Sơn, nằm trong động Tam Thanh, thuộc quần thể danh thắng Nhị – Tam Thanh, núi Tô Thị và thành Nhà Mạc. Quần thể này được xếp hạng di tích quốc gia năm 1962 và thường được nhắc đến như “Đệ nhất bát cảnh” của xứ Lạng.

Chùa còn có tên gọi khác là chùa Thanh Thiền. Theo tư liệu giới thiệu của địa phương, nơi đây ban đầu gắn với tín ngưỡng Đạo giáo, thờ Tam Thanh, gồm Thượng Thanh, Thái Thanh và Ngọc Thanh. Về sau, trong quá trình giao thoa tín ngưỡng, chùa có thêm yếu tố Phật giáo và thờ thánh, tạo nên một không gian tâm linh dung hòa nhiều lớp văn hóa.

Điểm đặc biệt của Chùa Tam Thanh là ngôi chùa không nằm tách rời giữa không gian bên ngoài, mà ẩn trong lòng núi đá. Từ cửa động đi vào, du khách gặp những bậc đá, vòm hang, nhũ đá và các gian thờ được đặt xen giữa cảnh quan tự nhiên. Không khí trong động mát lành, ánh sáng dịu, khiến nơi đây vừa có vẻ huyền bí của hang động, vừa có sự trang nghiêm của chốn thờ tự.

Trong chùa hiện còn lưu giữ nhiều dấu tích có giá trị. Nổi bật là tượng Phật A Di Đà màu trắng, được tạc trực tiếp vào vách đá, cao khoảng 202 cm, rộng khoảng 65 cm, trong tư thế đứng giữa hình lá bồ đề. Trước vách cửa hang còn có bài thơ “Vịnh Tiên Sơn tự” của danh nhân Ngô Thì Sĩ, ca ngợi cảnh sắc xứ Lạng.

Hằng năm, lễ hội Chùa Tam Thanh được tổ chức vào ngày 15 tháng Giêng. Một nghi thức đáng chú ý là rước bài vị danh nhân Ngô Thì Sĩ từ chùa Tam Giáo ở động Nhị Thanh sang Chùa Tam Thanh ở động Tam Thanh. Tiếng trống, múa lân và dòng người hành hương tạo nên không khí đầu xuân rộn ràng, giàu bản sắc của xứ Lạng.

Đến Chùa Tam Thanh, du khách không chỉ chiêm bái trong một ngôi chùa cổ giữa lòng hang đá, mà còn cảm nhận được sự giao hòa giữa thiên nhiên, tín ngưỡng và ký ức văn hóa lâu đời của Lạng Sơn.