Chùa Trăm Gian nằm trên núi Mã Yên, thuộc dãy núi Tiên Lữ, nay thuộc phường Chương Mỹ, Hà Nội, gắn với thôn Tiên Lữ, xã Tiên Phương, huyện Chương Mỹ cũ. Chùa có tên chữ là Quảng Nghiêm tự, cũng được gọi là chùa Tiên Lữ. Đây là một trong những ngôi chùa cổ nổi tiếng của xứ Đoài, được nhiều người biết đến bởi quy mô kiến trúc rộng lớn và không gian thanh tĩnh trên đồi.

Theo truyền thuyết, chùa được khởi dựng từ thời Lý Cao Tông, vào niên hiệu Trinh Phù, cuối thế kỷ XII. Tên gọi “Trăm Gian” bắt nguồn từ cách người dân nhìn nhận quy mô bề thế của ngôi chùa. Tính theo lối dân gian, bốn cột hợp thành một gian, toàn bộ quần thể có hơn một trăm gian nhà, trải từ chân lên đến đỉnh đồi, tạo nên một bố cục kiến trúc vừa khoáng đạt, vừa lớp lang.

Điểm đặc sắc của chùa là hệ thống kiến trúc cổ với tam quan, gác chuông, nhà tổ, tiền đường, thiêu hương, thượng điện và các dãy hành lang. Gác chuông chùa Trăm Gian là một trong những hạng mục gây ấn tượng mạnh, có kết cấu hai tầng, tám mái, dáng thanh thoát như một bông sen lớn. Trong gác treo quả chuông đồng Quảng Nghiêm cổ tự, đúc vào năm Cảnh Thịnh thứ hai, tức năm 1794.

Không gian thờ tự trong chùa kết hợp giữa Phật giáo và tín ngưỡng địa phương. Ngoài các ban thờ Phật, chùa còn gắn với Đức Thánh Bối Nguyễn Bình An, vị cao tăng được dân gian tôn kính. Nhiều pho tượng cổ, đặc biệt là tượng Tuyết Sơn, tượng Quan Âm và hệ thống tượng gỗ, góp phần làm nên giá trị nghệ thuật của ngôi chùa.

Hằng năm, lễ hội chùa Trăm Gian diễn ra từ mùng 4 đến mùng 6 tháng Giêng âm lịch, với rước kiệu thánh, thi cỗ chay, trình rối cạn và nhiều sinh hoạt dân gian. Đến Chùa Trăm Gian, du khách không chỉ lễ Phật hay vãn cảnh, mà còn bước vào một không gian văn hóa lâu đời, nơi kiến trúc, tín ngưỡng và ký ức làng Việt cùng lắng lại giữa màu xanh của núi đồi Chương Mỹ.