Cố đô Hoa Lư là một trong những di tích lịch sử quan trọng nhất của Ninh Bình, nằm trong vùng lõi của Quần thể danh thắng Tràng An. Đây từng là kinh đô của nước Đại Cồ Việt trong thế kỷ X, gắn với ba triều đại Đinh, Tiền Lê và buổi đầu nhà Lý. Năm 968, sau khi dẹp loạn 12 sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Đinh Tiên Hoàng và chọn Hoa Lư làm kinh đô.

Hoa Lư được chọn không chỉ vì vị trí trung tâm của vùng đất Ninh Bình, mà còn bởi thế núi sông đặc biệt. Các dãy núi đá vôi bao quanh như những bức tường thành tự nhiên, sông ngòi và đầm nước tạo thành hào lũy bảo vệ. Chính địa thế ấy khiến Hoa Lư trở thành một kinh đô có khả năng phòng thủ vững chắc trong buổi đầu xây dựng quốc gia độc lập. Cổng thông tin du lịch Ninh Bình cũng giới thiệu Hoa Lư là vùng đất có cảnh quan núi đá vòng cung, hồ nước và di tích cổ hòa quyện với nhau.

Ngày nay, đến Cố đô Hoa Lư, du khách thường bắt đầu từ đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và đền thờ vua Lê Đại Hành. Hai ngôi đền nằm giữa không gian núi non yên tĩnh, lưu giữ nhiều dấu ấn kiến trúc, điêu khắc gỗ đá và tinh thần tôn kính những vị vua có công dựng nước, giữ nước. Ngoài hai đền chính, khu di tích còn có nhiều điểm tham quan khác như chùa Nhất Trụ, bia vua Lý Thái Tổ, đền công chúa Phất Kim, lăng vua Đinh, lăng vua Lê.

Giá trị của Cố đô Hoa Lư không chỉ nằm ở những công trình còn lại. Điều quan trọng hơn là nơi đây gợi nhớ một giai đoạn bản lề của lịch sử Việt Nam: từ thời kỳ phân tranh bước sang thống nhất, từ vùng đất cố thủ giữa núi đá trở thành trung tâm chính trị của quốc gia độc lập. Mỗi mái đền, sân rồng, cổng đá và lối đi rêu phong đều gợi cảm giác trang nghiêm, trầm mặc.

Đến Hoa Lư, du khách không chỉ tham quan một di tích. Đó là hành trình trở về với buổi đầu của nhà nước phong kiến trung ương tập quyền Việt Nam, nơi lịch sử, cảnh quan và ký ức dân tộc cùng hiện diện trong một không gian cổ kính.