Đền Bia là một điểm đến lịch sử – tâm linh đặc biệt của vùng Hải Dương cũ, hiện thuộc xã Tuệ Tĩnh, thành phố Hải Phòng. Di tích nằm trong cụm Đền Xưa – Chùa Giám – Đền Bia, hệ thống di tích gắn với cuộc đời và sự nghiệp của Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh. Đây là cụm di tích đã được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2017, khẳng định vị trí quan trọng của Tuệ Tĩnh trong lịch sử y dược học và văn hóa dân tộc.

Đền Bia không phải nơi thờ chính Tuệ Tĩnh ở quê hương ông, nhưng lại là nơi lưu giữ một kỷ vật rất thiêng: tấm bia đá thời Lê gắn với di nguyện của vị danh y. Theo tư liệu địa phương, năm 1690, Tiến sĩ Nguyễn Danh Nho, người cùng làng Nghĩa Phú, trong một lần đi sứ phương Bắc đã thấy mộ Tuệ Tĩnh tại Giang Nam, Trung Quốc. Xúc động trước nỗi lòng của người con xa xứ, ông cho sao chép nội dung trên bia mộ, khắc vào bia đá và đưa về quê hương.

Tương truyền, khi thuyền chở bia về đến khu vực ngày nay là Đền Bia thì gặp sự cố, bia phải dừng lại tại đây. Nhân dân địa phương xem đó là điềm linh thiêng, rồi lập đền thờ Đại danh y Tuệ Tĩnh và tấm bia đá. Cũng từ đó, ngôi đền mang tên Đền Bia. Câu chuyện ấy khiến di tích không chỉ là nơi thờ tự, mà còn là biểu tượng cho khát vọng trở về quê hương của một bậc thầy thuốc lớn.

Tuệ Tĩnh tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh, sinh năm 1330 tại làng Nghĩa Phú. Từ nhỏ, ông được nuôi dạy tại chùa Giám, sau đó nổi tiếng học rộng, giỏi y thuật. Thay vì chỉ theo con đường quan lộ, ông dành nhiều tâm sức nghiên cứu cây thuốc Nam, chữa bệnh cứu người và đặt nền móng cho y dược học cổ truyền Việt Nam. Tư tưởng nổi bật của ông thường được nhắc đến bằng câu “Nam dược trị Nam nhân”, nghĩa là dùng thuốc Nam chữa bệnh cho người Nam.

Không gian Đền Bia ngày nay có kiến trúc trang nghiêm, gồm khu thờ tự, nhà bia, hồ nước, sân vườn, nhà chẩn trị và vườn thuốc Nam. Đền nguyên được xây dựng từ thời Lê, sau đó được xây dựng lại vào năm 1936; nhiều hạng mục tiếp tục được trùng tu, tôn tạo trong các giai đoạn sau. Từ cổng đền, hồ nước đến khu hậu cung lưu giữ bia đá, toàn bộ không gian tạo cảm giác thanh tĩnh, gần gũi với cả tín ngưỡng và nghề thuốc.

Điểm rất riêng của Đền Bia là hoạt động khám chữa bệnh, tư vấn sức khỏe và bốc thuốc theo y học cổ truyền. Báo Hải Phòng cho biết tại đền hiện có Phòng Chẩn trị y học cổ truyền và một vườn thuốc Nam rộng khoảng 1.200 mét vuông, trồng nhiều cây dược liệu theo các nhóm bệnh. Vào dịp lễ hội, nhiều lương y về đây tham gia tư vấn, thăm khám, kê đơn, tạo nên nét văn hóa đặc sắc hiếm thấy ở một di tích thờ danh nhân.