Đền Đồng Bằng là một di tích tâm linh nổi tiếng của vùng Thái Bình cũ, hiện thuộc xã Đồng Bằng, tỉnh Hưng Yên. Ngôi đền tọa lạc bên dòng sông Mai Diêm, trong không gian làng quê đồng bằng Bắc Bộ, từ lâu đã là điểm hành hương quen thuộc của nhân dân và du khách thập phương. Đền còn được gọi là Đền Đức Vua Cha Bát Hải, gắn với tín ngưỡng thờ Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình.

Theo truyền thuyết, Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình là vị thần có công giúp Vua Hùng thứ 18 đánh giặc giữ nước, chiêu dân lập ấp, gây dựng đời sống cho cư dân vùng sông nước. Bởi vậy, Đền Đồng Bằng không chỉ là nơi thờ phụng một vị thủy thần linh thiêng, mà còn là không gian lưu giữ ký ức dân gian về buổi đầu dựng nước, giữ nước và khai mở làng xóm.

Bên cạnh tín ngưỡng thờ Đức Vua Cha Bát Hải, Đền Đồng Bằng còn là nơi tưởng niệm Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn cùng các danh tướng nhà Trần có công trong ba lần kháng chiến chống quân Nguyên – Mông. Chính sự giao hòa giữa tín ngưỡng bản địa, đạo lý thờ Cha, thờ Mẹ và truyền thống tưởng niệm anh hùng dân tộc đã tạo nên chiều sâu văn hóa đặc biệt của ngôi đền.

Về kiến trúc, Đền Đồng Bằng được đánh giá là một công trình có giá trị nghệ thuật cao, thường được ví như một “bảo tàng nghệ thuật kiến trúc” của vùng Bắc Bộ. Ngôi đền có bố cục bề thế, khép kín, theo lối “tiền chữ Nhị, hậu chữ Đinh”. Các lớp mái, hệ khung gỗ, cửa võng, hoành phi, câu đối, đồ thờ sơn son thếp vàng và những mảng chạm khắc tinh xảo tạo nên vẻ trang nghiêm, cổ kính.

Năm 1986, Đền Đồng Bằng được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia. Đến năm 2016, Lễ hội Đền Đồng Bằng được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị nổi bật của di tích cả về không gian thờ tự lẫn đời sống lễ hội.

Hằng năm, lễ hội truyền thống Đền Đồng Bằng diễn ra từ ngày 20 đến 26 tháng 8 âm lịch. Phần lễ có rước kiệu, dâng hương, rước bài vị, khai chiêng, múa trống và các nghi thức tưởng niệm Đức Vua Cha Bát Hải. Phần hội có nhiều hoạt động dân gian như bơi trải, đấu vật, kéo co, chọi gà, cờ tướng, bóng chuyền và hầu đồng. Trong dân gian vẫn truyền câu: “Dù ai buôn xa bán xa / Hai hai tháng Tám giỗ Cha thì về”, cho thấy vị trí sâu đậm của lễ hội trong đời sống cộng đồng.

Đến Đền Đồng Bằng, du khách không chỉ chiêm bái một ngôi đền linh thiêng, mà còn được cảm nhận một lớp văn hóa sông nước rất riêng của vùng Thái Bình cũ. Trong tiếng trống hội, sắc cờ, khói hương và những câu chuyện về Đức Vua Cha Bát Hải, ngôi đền hiện lên như một điểm hội tụ của tín ngưỡng dân gian, truyền thống yêu nước và đạo lý uống nước nhớ nguồn.