Đền Đồng Xâm là một di tích nổi tiếng của vùng Thái Bình cũ, gắn với không gian làng nghề chạm bạc Đồng Xâm. Ngôi đền nằm bên sông Vông, trước đây thuộc xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Đây là một quần thể di tích có quy mô lớn, vừa là nơi thờ tự linh thiêng, vừa là điểm hội tụ ký ức lịch sử, tín ngưỡng dân gian và tinh hoa nghề thủ công truyền thống.

Theo hệ thống thờ tự tại di tích, Đền Đồng Xâm thờ Triệu Vũ Đế, tức Triệu Đà, cùng Trình Thị Hoàng hậu. Bên cạnh đó, trong quần thể còn có đền thờ Nguyễn Kim Lâu, người được tôn là tổ nghề chạm bạc Đồng Xâm. Ông được truyền tụng là người có công học nghề kim hoàn rồi truyền lại cho dân làng, để từ đó Đồng Xâm trở thành một làng nghề chạm bạc nổi tiếng của vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Giá trị đặc biệt của Đền Đồng Xâm nằm ở sự kết hợp giữa kiến trúc đền miếu và nghệ thuật chạm khắc. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam giới thiệu Đền Đồng Xâm như một “tập đại thành” của nghệ thuật chạm khắc gỗ, đá, kim loại và đắp vữa thời Nguyễn. Các hạng mục như vọng lâu, thủy tọa, hoành mã, sân tế, tòa tiền tế, phương đình, điện thờ, hậu cung và nhà thờ tổ nghề tạo nên một tổng thể kiến trúc bề thế, giàu tính thẩm mỹ.

Trong đó, thủy tọa là một điểm nhấn đặc sắc. Công trình có dáng lục lăng, các cửa vòm mở ra nhiều hướng, nhìn xuống không gian sân tế và dòng sông Vông. Vào mùa lễ hội, từ thủy tọa có thể cảm nhận rõ không khí náo nhiệt của những đường thuyền đua trên sông. Tòa hậu cung cũng là nơi lưu giữ nhiều giá trị nghệ thuật, với hệ thống y môn gỗ chạm, đại tự, cuốn thư, câu đối và khám thờ được trang trí bằng những lá đồng chạm thủng tinh xảo.

Đền Đồng Xâm còn gắn chặt với đời sống văn hóa của làng nghề chạm bạc. Nghề bạc nơi đây không chỉ tạo ra sản phẩm tinh xảo, mà còn góp phần hình thành bản sắc cộng đồng. Trong đền còn lưu giữ bộ đồ thờ bằng bạc do người Đồng Xâm chế tác, cùng các sắc phong và dấu tích liên quan đến quá trình thờ tự Triệu Vũ Đế, Trình Thị Hoàng hậu và tổ nghề Nguyễn Kim Lâu.

Hằng năm, Lễ hội Đền Đồng Xâm thường diễn ra từ ngày mồng 1 đến mồng 3 tháng 4 âm lịch. Lễ hội có rước kiệu Thánh Bà, dâng hương, tế lễ, hát ca trù, hát chèo, múa rối nước, hầu đồng và đặc biệt là thi bơi trải truyền thống trên sông Vông. Đây là dịp để người dân tưởng nhớ các bậc tiền nhân, tri ân tổ nghề, đồng thời giới thiệu những sản phẩm thủ công đặc sắc của làng chạm bạc Đồng Xâm.

Đến Đền Đồng Xâm, du khách không chỉ chiêm bái một ngôi đền cổ, mà còn được bước vào một không gian văn hóa rất riêng của vùng Thái Bình cũ. Ở đó, tín ngưỡng thờ thần, ký ức làng nghề, nghệ thuật chạm khắc và không khí lễ hội sông nước cùng hòa quyện, tạo nên một điểm đến vừa trang nghiêm, vừa giàu sức sống dân gian.