Đền Phù Ủng là một di tích nổi tiếng của Hưng Yên cũ, tọa lạc tại làng Phù Ủng, xã Phạm Ngũ Lão, tỉnh Hưng Yên. Đây là nơi thờ Tướng quân Phạm Ngũ Lão, danh tướng văn võ song toàn của vương triều Trần, người được Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn tin cậy, rèn luyện và tiến cử với triều đình.

Phạm Ngũ Lão sinh năm 1255 tại làng Phù Ủng. Từ một người con bình dân của làng quê, ông trở thành vị tướng xuất sắc, góp công lớn trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông cuối thế kỷ XIII. Hình ảnh chàng trai đan sọt bên đường nhưng vẫn mải nghĩ việc nước đã đi vào ký ức dân gian như một biểu tượng đẹp về chí lớn, lòng yêu nước và khí phách thời Trần.

Sau khi Phạm Ngũ Lão qua đời, nhân dân làng Phù Ủng lập đền thờ ông ngay trên nền nhà cũ của gia đình. Khu di tích có địa thế đẹp, được chia thành khu trong và khu ngoài, gồm nhiều công trình như đền thờ chính Phạm Ngũ Lão, lăng thờ Đức Tiên Công, điện thờ Nhũ mẫu, Huê văn, Lầu Tư văn, đền thờ công chúa Tĩnh Tuệ, chùa Bảo Sơn và Từ chỉ Vũ Hồng Lượng.

Không gian Đền Phù Ủng mang vẻ trầm mặc, trang nghiêm của một quần thể di tích gắn với cả lịch sử võ công và truyền thống hiếu học. Trong khu di tích còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như điêu khắc đá, bia đá, tượng đồng, ngai thờ, bài vị và khám thờ. Đặc biệt, Từ chỉ Vũ Hồng Lượng là công trình điêu khắc đá tiêu biểu thời Hậu Lê, còn Lầu Tư văn lưu dấu truyền thống khoa bảng của làng Phù Ủng.

Năm 1988, Đền Phù Ủng được xếp hạng di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Giá trị của di tích không chỉ nằm ở việc tưởng niệm một danh tướng thời Trần, mà còn ở lớp văn hóa làng quê đã gìn giữ ký ức về lòng trung nghĩa, tinh thần thượng võ, đạo lý uống nước nhớ nguồn và truyền thống học hành qua nhiều thế hệ.

Hằng năm, lễ hội truyền thống Đền Phù Ủng được tổ chức vào tháng Giêng âm lịch để tưởng niệm ngày ra quân của Tướng quân Phạm Ngũ Lão. Lễ hội có phần lễ trang nghiêm, phần hội sôi nổi với nhiều sinh hoạt dân gian như rước kiệu, tế lễ, cờ tướng, chọi gà, kéo co, hát quan họ, xin chữ đầu xuân, vật cù và các hoạt động văn hóa, thể thao.

Đến Đền Phù Ủng, du khách không chỉ chiêm bái một di tích linh thiêng, mà còn được trở về với không gian văn hóa giàu tự hào của đất Hưng Yên. Nơi đây nhắc nhớ về một con người từ làng quê bước vào sử sách, để lại tấm gương về ý chí vươn lên, lòng trung quân ái quốc và tinh thần phụng sự đất nước.