Thành Cổ Loa nằm tại xã Đông Anh, Hà Nội, gắn với vùng Cổ Loa cũ bên tả ngạn sông Hoàng. Đây là một trong những di tích đặc biệt nhất của lịch sử Việt Nam, nơi còn lưu giữ dấu tích kinh đô Âu Lạc thời An Dương Vương và một lớp ký ức rất sớm về quá trình dựng nước của người Việt cổ.

Theo các nguồn sử liệu và khảo cổ, vào khoảng thế kỷ III trước Công nguyên, sau khi lập nước Âu Lạc, An Dương Vương chọn Cổ Loa làm kinh đô. Vị trí này có ý nghĩa chiến lược: nằm ở điểm chuyển tiếp giữa trung du và đồng bằng, gần hệ thống sông ngòi thuận lợi cho giao thông, phòng thủ và kiểm soát vùng châu thổ Bắc Bộ. Cũng từ đây, Cổ Loa đi vào truyền thuyết với chuyện vua xây thành, thần Kim Quy giúp làm nỏ, tướng Cao Lỗ chế nỏ thần, cùng mối tình bi thương Mỵ Châu – Trọng Thủy.

Điểm nổi bật nhất của Thành Cổ Loa là cấu trúc thành đất quy mô lớn, gồm ba vòng thành khép kín: Thành Nội, Thành Trung và Thành Ngoại. Các vòng thành được đắp theo địa hình tự nhiên, uốn lượn như hình xoáy ốc, vì thế Cổ Loa còn được gọi là Loa Thành hay thành Ốc. Bao quanh thành là hệ thống hào nước nối với sông, vừa phục vụ phòng thủ, vừa tạo đường giao thông thủy. Trên mặt thành còn có những ụ đất nhô ra, gọi là “hỏa hồi”, cho thấy trình độ tổ chức quân sự và kỹ thuật xây thành rất đáng chú ý của cư dân Âu Lạc.

Không gian Cổ Loa ngày nay là một quần thể di tích rộng lớn, gồm đền thờ An Dương Vương, đình Ngự Triều Di Quy, Am Mỵ Châu, chùa Bảo Sơn và nhiều di chỉ khảo cổ. Tại đây, các nhà khảo cổ đã phát hiện nhiều dấu tích cư trú, công cụ lao động, vũ khí đồng, đồ gốm và tầng văn hóa từ tiền sử đến thời Đông Sơn, góp phần làm sáng rõ hơn lịch sử vùng đất này.

Lễ hội Cổ Loa diễn ra vào đầu tháng Giêng âm lịch, chính hội ngày mùng 6, nhằm tưởng niệm An Dương Vương và tri ân vùng cố đô xưa. Đến Thành Cổ Loa, du khách không chỉ gặp một tòa thành cổ, mà còn bước vào nơi giao nhau giữa lịch sử, khảo cổ, huyền thoại và bản lĩnh dựng nước của dân tộc Việt Nam.