Hòe Thị có tên nôm là Canh Chợ thuộc xã Xuân Phương nay là phố Hòe Thị, phường Xuân Phương, thành phố Hà Nội. Đi từ Cầu Diễn qua làng Thị Cấm gần đến ngã tư Canh sẽ nhìn thấy bên đường ngôi đình làng Hòe Thị uy nghi tọa lạc trên khu đất rộng dưới bóng nhiều cây cổ thụ.

Thần tích kể rằng: vào thời vua Hùng thứ 18, có ông Phan Tây Nhạc vốn quê ở vùng Hà Trung, Ái Châu (Thanh Hóa ngày nay). Là người có sức khỏe phi thường, lại tinh thông văn võ, gặp lúc đất nước giặc dã nổi lên, ông đã đầu quân lập được nhiều công, nên được vua phong làm tướng cùng Tản Viên Sơn Thánh đi đánh dẹp. Ông là người có tài rèn luyện quân sĩ và binh lương, nên được nhà vua rất yêu mến.

Qua nhiều năm chinh chiến, ông được phong là: Ô Cổ Mục Phán quan, Phan Ông Tây Nhạc", và được vua ban cho ba người con gái đẹp nhất trong cung làm vợ, ông liền đón về động Lăng Xương. Ba bà vợ ông cũng được phong là: "Tả phu nhân Trinh Liệt công chúa", "Hữu Vị hoàng hậu" và "Hoa Dung công chúa".

Giặc tạm yên, đất nước thanh bình, ông đã cùng Tản Viên Sơn Thánh đi du ngoạn ở nhiều nơi, khi đến vùng Phương Canh, thấy nhân dân thuần hậu, cảnh vật tốt tươi, ruộng đồng đất đai màu mỡ, ông đã tâu vua xin về đây lập Tây hành cung và đem theo ba bà vợ về cư ngụ.

Một lần giặc lại quấy nhiễu, ông được nhà vua giao cho hai vạn binh sĩ. Vâng lệnh vua, ông đã để bà Hoa Dung ở lại giữ thành, rồi đem theo hai người vợ lên đường đánh giặc. Khi giặc tạm yên, ông lại về Phương Canh dạy dân nghề nông tang canh cửi, biến một vùng đất hoang hoá người thưa, thành một vùng dân cư trù phú. Do có công với đất nước, nên khi ông mất, dân làng Hòe Thị, Thị Cờm, An Trai và 72 nơi khác đã thờ ông làm thành hoàng. Ba bà vợ có nhiều công lao giúp ông đánh giặc và nuôi quân nên cũng được phối thờ ở đình. Riêng bà công chúa Hoa Dung, được lập miếu thờ riêng.

Tương truyền, đình Hòe Thị được xây dựng từ thế kỷ XV tại xóm Gáo, năm Minh Mệnh thứ 12 (1831) đình được trùng tu và chuyển về đây. Các bức chạm khắc di vật kiến trúc cho thấy di tích có niên đại sớm nhất khoảng thế kỷ XVII.

Về kiến trúc đình Hòe Thị có nét đặc sắc là tiền "Nhất", hậu "Đinh" (tiền tế theo kiểu chữ "Nhất", hậu cung kiểu chữ "Đinh") và đình không có cửa, cứ bỏ ngỏ quanh năm, chỉ đóng cửa hậu cung. Tương truyền vì ở đây là nơi xưa ngài đóng trung quân, cửa ngỏ để các tướng dưới quyền ở tiền quân (đóng ở làng An Trai) và hậu quân (đóng ở làng Thị Cấm) đến hội báo. Sân đình có hai bên tảo mạc 20 gian tương truyền là nơi các quân lính nghỉ ngơi.

Trong đình còn nhiều di vật quý như bức hoành phi lớn treo ngoài nhà tiền tế có bốn chữ lớn "Hộ quốc tí dân" do quan Tiết chế Bắc kỳ đại thần Hoàng Kế Viêm kính đề tặng dân làng năm Tự Đức, Giáp Tuất (1874) khi ông đóng quân ở đây rồi kéo ra Cầu Giấy đánh thắng quân Pháp, giết chết tên chỉ huy của chúng ở Bắc kỳ là F.Gácniê. Đôi câu đối do trung quân tứ trấn, kỵ nhất đội, xuất đội là Nguyễn Chí Độ cung tiến. Các di vật điêu khắc gỗ như hương án kiểu nghệ thuật thế kỷ XVIII, khám thờ nghệ thuật thế kỷ XVI, các bức cốn chạm khắc rồng mây. Trong hậu cung còn lưu giữ 29 đạo sắc phong cho ba vị thần Phan Tây Nhạc, Tả công chúa và Hữu công chúa. Trong đó có 18 đạo sắc của các vua Vĩnh Khánh (1729 - 1732), Cảnh Hưng (1740 - 1786), Chiêu Thống (1786 - 1788) đời Lê, ba đạo sắc của vua Quang Trung, hai đạo của vua Cảnh Thịnh, sáu đạo sắc của các vua Thành Thái, Duy Tân, Khải Định (1889 - 1924).