Đình Mông Phụ nằm ở trung tâm thôn Mông Phụ, trong không gian Làng cổ Đường Lâm, nay thuộc phường Sơn Tây, Hà Nội. Nếu cổng làng Mông Phụ là nơi mở đầu bước vào làng cổ, thì đình Mông Phụ chính là trái tim của không gian ấy, nơi hội tụ tín ngưỡng, sinh hoạt cộng đồng và ký ức nhiều đời của cư dân xứ Đoài.

Ngôi đình được nhiều tư liệu ghi nhận dựng vào năm 1684, dưới thời Lê Hy Tông. Đình nằm trên khu đất cao, ở vị trí trung tâm làng, phía trước mở ra một nút giao nhiều ngả. Cách bố trí ấy khiến đình không tách khỏi đời sống thường ngày, mà hiện diện như điểm gặp gỡ tự nhiên của các đường làng, ngõ xóm và sinh hoạt cộng đồng.

Về tín ngưỡng, các tư liệu hiện còn ghi nhận có dị biệt về vị thần được thờ tại đình. Nhiều nguồn cho biết đình thờ Tản Viên Sơn Thánh, một trong Tứ bất tử của tín ngưỡng Việt; một số tư liệu khác lại nhắc đến Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng, người gắn bó sâu sắc với vùng đất Đường Lâm. Chính những lớp ghi chép khác nhau ấy cho thấy Đình Mông Phụ không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là nơi lưu giữ nhiều tầng ký ức dân gian.

Điểm đặc biệt của Đình Mông Phụ là không gian mở. Tòa đại đình gần như không có tường vách bưng kín, các mặt được để thoáng, chỉ có lan can bao quanh. Kiểu kiến trúc này tạo cảm giác đình làng không đóng lại trong một khuôn viên riêng, mà mở ra với dân làng, với sân đình, với cây cối và nhịp sống xung quanh. Mái đình lợp ngói mũi hài, các vì kèo, mảng chạm gỗ, hình rồng, hổ phù, hoa lá được tạo tác tinh tế, phản ánh tay nghề của thợ mộc truyền thống.

Trong đình còn lưu giữ nhiều hoành phi, câu đối, sắc phong, cùng những hiện vật quý như khánh đồng, khánh đá. Sân đình, tả mạc, hữu mạc và các nếp kiến trúc phụ tạo nên một tổng thể vừa trang nghiêm, vừa gần gũi. Vào dịp lễ hội, nơi đây trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của làng, với tế lễ, rước, trò chơi dân gian và những cuộc gặp gỡ cộng đồng.

Đến Đình Mông Phụ, du khách không chỉ nhìn thấy một ngôi đình cổ, mà còn cảm nhận được linh hồn của Làng cổ Đường Lâm: mộc mạc trong đá ong, bền bỉ trong mái ngói, và sâu lắng trong cách người làng gìn giữ không gian chung của mình qua nhiều thế kỷ.