Đình Tây Đằng nay thuộc xã Quảng Oai, Hà Nội, gắn với thôn Đông, thị trấn Tây Đằng, huyện Ba Vì cũ. Nằm ở phía tây Thủ đô, trong không gian văn hóa xứ Đoài, đây là một trong những ngôi đình cổ tiêu biểu của Việt Nam và đã được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.

Theo các tư liệu di sản, đình Tây Đằng có niên đại khởi dựng vào thời Mạc, khoảng thế kỷ XVI. Trải qua nhiều lần trùng tu, ngôi đình vẫn giữ được vẻ bề thế của kiến trúc gỗ truyền thống. Không gian đình gồm cổng đình, hồ bán nguyệt, nghi môn, tả mạc, hữu mạc, đại đình, giếng đình và các hạng mục phụ trợ. Từ ngoài bước vào, du khách có thể cảm nhận rõ bố cục làng Việt xưa: mặt nước phía trước, sân rộng ở giữa và tòa đại đình uy nghi làm trung tâm sinh hoạt cộng đồng.

Đình thờ Tản Viên, Cao Sơn và Quý Minh, những vị thành hoàng gắn với tín ngưỡng vùng núi Ba Vì và ký ức chế ngự thiên tai, bảo vệ cuộc sống cư dân nông nghiệp. Trong tâm thức xứ Đoài, Tản Viên Sơn Thánh không chỉ là vị thần núi thiêng, mà còn là biểu tượng của sức mạnh, trí tuệ và khát vọng bình yên.

Giá trị nổi bật nhất của đình Tây Đằng nằm ở nghệ thuật chạm khắc gỗ. Trên các cấu kiện như xà, bẩy, kẻ, đầu dư, nghệ nhân xưa đã để lại hàng trăm mảng chạm phong phú. Bên cạnh hình rồng, phượng, hoa lá, còn có nhiều cảnh đời thường như chèo thuyền, đánh cá, đấu vật, múa hát, đánh cờ, thổi sáo. Những nét chạm ấy làm cho ngôi đình giống như một bảo tàng sống về mỹ thuật dân gian, nơi tinh thần lao động và niềm vui đời thường của người Việt được lưu giữ trên gỗ.

Hằng năm, lễ hội đình Tây Đằng được tổ chức vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch, với nghi thức rước, tế Thánh, dâng hương và nhiều trò chơi dân gian. Đến Đình Tây Đằng, du khách không chỉ chiêm ngưỡng một công trình kiến trúc cổ, mà còn gặp lại chiều sâu văn hóa của làng Việt, nơi tín ngưỡng, nghệ thuật và ký ức cộng đồng cùng lắng lại dưới mái đình xứ Đoài.