Ga Hà Nội nay thuộc khu vực phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội. Địa danh quen thuộc của ga là số 120 đường Lê Duẩn, gắn với phường Cửa Nam, quận Hoàn Kiếm cũ. Nằm ở điểm giao giữa phố Lê Duẩn, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Khuyến và Trần Quý Cáp, nhà ga từ lâu đã là một dấu mốc quen thuộc của trung tâm Thủ đô.

Trước đây, Ga Hà Nội được biết đến với tên gọi Ga Hàng Cỏ. Công trình do người Pháp xây dựng và khánh thành năm 1902, trong thời kỳ mạng lưới đường sắt Đông Dương được mở rộng. Từ đây, những chuyến tàu tỏa đi nhiều hướng, nối Hà Nội với các vùng miền, với cả hành trình Bắc - Nam dài dằng dặc. Bởi vậy, ga không chỉ là nơi lên xuống tàu, mà còn là một cánh cửa giao thông quan trọng của thành phố.

Về kiến trúc, Ga Hà Nội từng mang dáng vẻ của một nhà ga kiểu Pháp đầu thế kỷ XX. Mặt tiền cổ kính, nhịp cửa, khối nhà dài và không gian sân ga tạo nên hình ảnh rất riêng của đường sắt Hà Nội. Tuy nhiên, dấu ấn hiện nay của công trình còn đặc biệt ở sự đứt nối giữa cũ và mới. Trong trận bom ngày 21 tháng 12 năm 1972, khu đại sảnh chính của ga Hàng Cỏ bị đánh sập. Sau đó, phần trung tâm được xây dựng lại theo kiến trúc mới, trong khi hai khối nhà hai bên vẫn gợi nhắc dáng dấp cũ của nhà ga thời Pháp.

Qua hơn một thế kỷ, Ga Hà Nội chứng kiến nhiều lớp lịch sử của Thủ đô: thời thuộc địa, chiến tranh, thời bao cấp, rồi nhịp sống đô thị hiện đại. Với nhiều người, ga là nơi của những cuộc chia tay, đoàn tụ, những chuyến tàu đêm, tiếng còi dài, toa tàu chậm rời sân ga và ký ức về các hành trình xuyên Việt.

Đến Ga Hà Nội, du khách có thể cảm nhận một Hà Nội rất đời thường nhưng giàu chiều sâu. Không gian ấy không lộng lẫy như quảng trường hay cung điện, nhưng chứa đựng nhịp đi của thành phố qua từng chuyến tàu. Giữa phố xá đông đúc, Ga Hà Nội vẫn giữ vai trò như một chứng nhân đô thị: bền bỉ, nhiều ký ức và luôn mở ra những cuộc lên đường.