Khu di tích lịch sử – văn hóa Hàm Rồng nằm bên dòng sông Mã, thuộc phường Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa. Đây là quần thể kết hợp giữa núi, sông, hang động, di chỉ khảo cổ và những địa điểm ghi dấu cuộc chiến đấu bảo vệ cầu Hàm Rồng trong kháng chiến chống Mỹ. Không gian di tích rộng khoảng 568 héc-ta, gồm nhiều di tích và công trình văn hóa nằm dọc hai bên bờ sông Mã.

Trung tâm của quần thể là cầu Hàm Rồng – cây cầu đường bộ và đường sắt giữ vị trí đặc biệt quan trọng trên tuyến giao thông Bắc – Nam. Cây cầu đầu tiên được xây dựng vào đầu thế kỷ XX, sau đó bị phá hủy trong kháng chiến chống Pháp. Cầu mới được khởi công xây dựng lại vào đầu thập niên 1960 và khánh thành năm 1964.

Trong những năm chiến tranh, cầu Hàm Rồng trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt nhằm cắt đứt con đường chi viện từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Đặc biệt, trong hai ngày 3 và 4 tháng 4 năm 1965, quân và dân Thanh Hóa đã chiến đấu quyết liệt, bảo vệ cây cầu và làm nên chiến thắng Hàm Rồng. Từ đó, địa danh này trở thành biểu tượng của lòng quả cảm, tinh thần đoàn kết và ý chí bảo vệ mạch giao thông của đất nước.

Bao quanh cầu là núi Hàm Rồng với địa thế uốn theo bờ sông Mã. Trên núi Cánh Tiên có dòng chữ “Quyết Thắng” được xếp bằng đá trắng, thể hiện quyết tâm chiến đấu của quân và dân địa phương. Gần đó là trận địa pháo Đồi C4, nơi từng trực tiếp tham gia bảo vệ vùng trời Hàm Rồng.

Quần thể còn có Đền thờ các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và các Anh hùng liệt sĩ, Khu tưởng niệm giáo viên và học sinh hy sinh trên công trường đê Nam sông Mã, Quảng trường Hàm Rồng, Thiền viện Trúc Lâm Hàm Rồng cùng làng cổ Đông Sơn. Mỗi địa điểm lưu giữ một phần ký ức về lịch sử chiến đấu, đời sống văn hóa và quá trình hình thành vùng đất bên bờ sông Mã.

Đến Hàm Rồng, du khách có thể tham quan cầu lịch sử, tìm hiểu trận địa Đồi C4, viếng các công trình tưởng niệm và ngắm dòng sông Mã từ những điểm cao trên núi. Giữa cảnh quan núi sông khoáng đạt, những dấu tích chiến tranh vẫn hiện diện như lời nhắc về sự hy sinh của các thế hệ đi trước.