Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh là một trong những địa chỉ lịch sử, văn hóa tiêu biểu của Thanh Hóa. Đây là vùng đất gắn với quê hương của anh hùng dân tộc Lê Lợi, nơi khởi nguồn cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và là kinh đô thứ hai của triều Hậu Lê, thường được gọi là Tây Kinh.

Năm 1418, Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa tại vùng Lam Sơn, mở đầu cuộc đấu tranh kéo dài mười năm chống quân Minh. Sau khi giành lại độc lập và lên ngôi năm 1428, lấy niên hiệu Thuận Thiên, vua Lê Thái Tổ cho xây dựng Lam Kinh trên đất tổ. Nơi đây vừa là chốn nghỉ ngơi của các vua Lê khi trở về quê hương, vừa là khu vực thờ cúng tổ tiên và an táng nhiều vị vua, hoàng hậu của triều đại.

Không gian Lam Kinh được quy hoạch theo trục chính, dựa vào thế núi và cảnh quan tự nhiên. Từ sông Ngọc, cầu Bạch, giếng cổ, Ngọ Môn, sân Rồng, du khách lần lượt tiến vào khu Chính điện. Phía sau là Thái miếu, nơi thờ các vua và hoàng thái hậu triều Hậu Lê. Dù nhiều kiến trúc cổ từng bị hư hại theo thời gian, các dấu tích nền móng, chân tảng, bia đá, lăng mộ và những công trình đã được phục dựng vẫn giúp người xem hình dung quy mô của một kinh thành xưa.

Một trong những di vật đặc biệt nhất tại đây là bia Vĩnh Lăng, đặt gần lăng vua Lê Thái Tổ. Văn bia do Nguyễn Trãi soạn, ghi lại thân thế, sự nghiệp của Lê Lợi và quá trình khởi nghĩa Lam Sơn. Ngoài Vĩnh Lăng, khu di tích còn có lăng mộ của một số vua và hoàng hậu nhà Lê, nằm xen giữa rừng cây cổ thụ, tạo nên không gian trang nghiêm, tĩnh lặng.

Lam Kinh còn được biết đến như một “di tích xanh”, bởi hệ thống điện miếu, lăng tẩm và bia đá được bao bọc trong rừng tự nhiên. Những cây lim, đa, thị cổ thụ cùng các câu chuyện dân gian đã làm cho nơi đây vừa mang vẻ uy nghi của một cố đô, vừa gần gũi với cảnh quan làng quê xứ Thanh.

Hằng năm, Lễ hội Lam Kinh được tổ chức để tưởng nhớ vua Lê Thái Tổ cùng các tướng sĩ và nhân dân đã tham gia khởi nghĩa Lam Sơn. Đây là dịp tái hiện truyền thống lịch sử, các nghi lễ tưởng niệm và nhiều hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian của vùng đất Thanh Hóa.

Với giá trị đặc biệt về lịch sử, kiến trúc, khảo cổ và cảnh quan, Lam Kinh được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt năm 2012. Đến nơi đây, du khách không chỉ tham quan một kinh thành cổ mà còn có cơ hội tìm về cội nguồn của triều Hậu Lê, một trong những vương triều có ảnh hưởng sâu đậm trong lịch sử Việt Nam.