Làng cổ Đường Lâm nay thuộc phường Sơn Tây, Hà Nội, gắn với xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây cũ. Cách trung tâm Thủ đô khoảng 50 cây số về phía tây, Đường Lâm là một không gian làng Việt cổ tiêu biểu của xứ Đoài, nơi những nếp nhà, cổng làng, giếng nước, đình chùa, đường ngõ và tường đá ong vẫn cùng nhau lưu giữ ký ức lâu đời của vùng đất ven sông Tích, sông Đà.

Điều làm nên vẻ riêng của Đường Lâm không nằm ở một công trình đơn lẻ, mà ở cấu trúc làng còn khá nguyên vẹn. Các thôn Mông Phụ, Đông Sàng, Đoài Giáp, Cam Thịnh, Cam Lâm tạo thành vùng lõi di sản, trong đó có nhiều nhà cổ, di tích tín ngưỡng, giếng cổ, cổng làng và không gian sinh hoạt cộng đồng. Từ cổng làng đi vào, du khách dễ bắt gặp những con ngõ nhỏ lát gạch, những bức tường đá ong màu nâu sậm, mái ngói rêu phong và khoảng sân trong yên tĩnh của các ngôi nhà truyền thống.

Đá ong là chất liệu đặc trưng của Đường Lâm. Loại vật liệu thô mộc này được dùng để xây tường, cổng, giếng, tạo nên sắc màu ấm áp và bền chắc cho làng. Qua thời gian, đá ong không chỉ là vật liệu xây dựng, mà còn trở thành dấu hiệu nhận diện của một lối sống gắn với đất đai, khí hậu và kỹ năng dựng nhà của cư dân xứ Đoài.

Đường Lâm cũng thường được gọi là “đất hai vua”, gắn với quê hương Phùng Hưng và Ngô Quyền. Tuy nhiên, giá trị của làng không chỉ nằm ở danh nhân lịch sử, mà còn ở đời sống văn hóa còn tiếp diễn: nghề làm tương, kẹo lạc, chè lam, nếp sinh hoạt trong nhà cổ, các lễ hội làng và cách người dân gìn giữ không gian sống của mình trong lòng di sản.

Năm 2005, Làng cổ Đường Lâm được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, trở thành làng cổ đầu tiên ở Việt Nam được công nhận ở cấp này. Đến Đường Lâm, du khách không chỉ tham quan một làng cổ, mà còn bước vào một “bảo tàng sống” của văn hóa làng quê Bắc Bộ, nơi quá khứ vẫn hiện diện trong từng viên đá ong, mái ngói, tiếng chào và nhịp sống bình dị hằng ngày.