Nhà tù Sơn La là một di tích lịch sử đặc biệt của Sơn La, nằm trên đồi Khau Cả, thuộc phường Tô Hiệu. Đây là nơi thực dân Pháp từng xây dựng hệ thống nhà giam để giam giữ, đày ải các chiến sĩ yêu nước và tù chính trị Việt Nam. Theo Cục Di sản văn hóa, trong giai đoạn 1930–1945, nơi đây đã giam giữ 14 đoàn tù chính trị, với tổng số 1.013 lượt tù nhân.

Công trình được xây dựng từ năm 1908, về sau nhiều lần mở rộng, tạo thành một khu nhà tù kiên cố trên đỉnh đồi. Không gian nhà tù có tường đá, phòng giam, xà lim, khu sân chung và những dấu tích còn lại của hệ thống canh giữ. Tất cả gợi lên một thời kỳ khắc nghiệt, nơi kẻ thù muốn dùng rừng thiêng, nước độc và điều kiện giam cầm hà khắc để làm suy kiệt ý chí của người tù cách mạng.

Nhưng chính trong không gian ấy, Nhà tù Sơn La lại trở thành một “trường học cách mạng”. Nhiều chiến sĩ cộng sản đã biến nơi giam cầm thành nơi rèn luyện bản lĩnh, tổ chức học tập, giữ vững niềm tin và truyền lửa đấu tranh. Những cái tên như Tô Hiệu, Lê Duẩn, Trường Chinh, Nguyễn Lương Bằng, Văn Tiến Dũng… gắn với ký ức lịch sử của di tích, làm nên giá trị sâu sắc của địa chỉ đỏ này.

Một hình ảnh gây xúc động tại đây là cây đào Tô Hiệu. Cây đào gắn với câu chuyện về người chiến sĩ Tô Hiệu, biểu tượng cho sức sống bền bỉ, niềm tin và khí phách của những người tù cộng sản trong hoàn cảnh ngặt nghèo.

Nhà tù Sơn La được xếp hạng di tích quốc gia năm 1962 và trở thành Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt vào cuối năm 2014. Ngày nay, nơi đây là điểm tham quan, học tập lịch sử quan trọng, giúp du khách hiểu thêm về một giai đoạn đấu tranh gian khổ nhưng rất đỗi kiên cường của dân tộc.