Khu di tích Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác nằm trên vùng đất Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh, nơi vị đại danh y đã gắn bó gần như trọn cuộc đời để nghiên cứu y thuật, chữa bệnh và truyền dạy nghề y. Quần thể gồm khu lưu niệm tại xã Quang Diệm, khu mộ và tượng đài trên núi Minh Tự thuộc xã Sơn Trung. Tháng 11 năm 2024, Mộ và Khu lưu niệm Lê Hữu Trác được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.

Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác sinh năm 1724, mất năm 1791. Từ năm 26 tuổi, ông về quê mẹ ở Hương Sơn, dành tâm sức học thuốc, tìm cây dược liệu và cứu chữa người bệnh. Danh hiệu “Lãn Ông” mang nghĩa “ông già lười”, nhưng là lười chạy theo công danh, phú quý, còn với nghề y, ông luôn tận tụy và chuyên cần.

Di sản lớn nhất của ông là bộ Hải Thượng y tông tâm lĩnh, gồm 28 tập, 66 quyển, hệ thống hóa kiến thức về chẩn đoán, điều trị, phòng bệnh và y đức. Ông coi nghề y là “nhân thuật”, lấy lòng thương người, trách nhiệm và sự trong sạch làm nền tảng của người thầy thuốc. Những tư tưởng ấy vẫn có ý nghĩa sâu sắc đối với nền y học Việt Nam hôm nay.

Đến khu di tích, du khách có thể dâng hương tại nhà thờ, tham quan không gian trưng bày, viếng mộ và chiêm ngưỡng tượng đài Hải Thượng Lãn Ông giữa núi rừng xanh mát. Lễ hội tưởng niệm ông được tổ chức vào dịp tháng Giêng âm lịch, với lễ rước, dâng hương, cầu sức khỏe và nhiều sinh hoạt văn hóa dân gian. Năm 2023, UNESCO thông qua nghị quyết cùng Việt Nam kỷ niệm 300 năm ngày sinh Hải Thượng Lãn Ông, khẳng định tầm vóc văn hóa và y học của ông.