Tháp Bút nằm trong cụm di tích Hồ Hoàn Kiếm – Đền Ngọc Sơn, phố Đinh Tiên Hoàng, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội. Đây là một trong những biểu tượng văn hóa nổi bật của Thủ đô, gắn với con đường dẫn vào Đền Ngọc Sơn và hệ thống công trình mang tinh thần văn chương, học vấn của đất Thăng Long.

Tháp Bút được xây dựng năm 1865, dưới thời vua Tự Đức, trong đợt tu sửa, hoàn thiện quần thể Đền Ngọc Sơn do các danh sĩ đương thời khởi xướng, tiêu biểu là Nguyễn Văn Siêu. Công trình được dựng trên núi Độc Tôn, một gò đá ở phía ngoài lối vào đền. Theo cách lý giải truyền thống, núi tượng trưng cho chiến công, còn tháp tượng trưng cho văn hóa; nhờ có núi mà tháp cao thêm, nhờ có tháp mà núi được lưu truyền lâu dài.

Tháp có dạng vuông, xây bằng đá, gồm 5 tầng, cao khoảng 9 mét. Trên thân tháp nổi bật ba chữ Hán “Tả Thanh Thiên”, nghĩa là “viết lên trời xanh”. Trên đỉnh tháp là hình ngọn bút lông vươn thẳng lên cao, tạo nên hình ảnh mạnh mẽ về khí phách, trí tuệ và khát vọng học hành của người xưa.

Trong quần thể Đền Ngọc Sơn, Tháp Bút gắn liền với Đài Nghiên, Cầu Thê Húc và cổng Đắc Nguyệt, tạo thành một hành trình biểu tượng: từ cây bút viết lên trời, nghiên mực bên lối vào, đến cây cầu đỏ dẫn sang đảo Ngọc. Đến Tháp Bút, du khách không chỉ chiêm ngưỡng một công trình kiến trúc nhỏ gọn mà còn cảm nhận tinh thần trọng chữ, trọng học và truyền thống văn hiến của Hà Nội.