Tháp Hòa Phong nằm bên bờ đông Hồ Hoàn Kiếm, trên tuyến phố Đinh Tiên Hoàng, khu vực phường Hoàn Kiếm, Hà Nội. Giữa không gian quen thuộc của Hồ Gươm, ngọn tháp nhỏ này thường lặng lẽ đứng dưới bóng cây, nhưng lại là một chứng tích rất đặc biệt của lịch sử đô thị Thăng Long – Hà Nội.

Tháp Hòa Phong là dấu tích còn lại của chùa Báo Ân, một ngôi chùa lớn từng tồn tại ở bờ đông Hồ Gươm vào thế kỷ XIX. Chùa Báo Ân do Tổng đốc Hà Ninh Nguyễn Đăng Giai đứng ra quyên tiền xây dựng, khoảng dưới triều vua Thiệu Trị. Theo tư liệu cũ, chùa có quy mô rất bề thế, mặt trước hướng ra sông Hồng, mặt sau dựa vào hồ, từng được xem là một trong những công trình Phật giáo nổi bật của Hà Nội thời Nguyễn. Dân gian còn gọi chùa là chùa Liên Trì, gợi nhớ không gian hồ sen từng bao quanh ngôi chùa xưa.

Ngày nay, chùa Báo Ân không còn nữa, nhưng Tháp Hòa Phong vẫn tồn tại như một mảnh ký ức còn sót lại. Tháp có mặt bằng vuông, gồm ba tầng. Tầng dưới mở bốn cửa vòm ra bốn hướng, nên còn được gọi là dạng “tứ môn tháp”, một kiểu kiến trúc thường gặp trong công trình Phật giáo. Phía trên các cửa có các chữ như Báo Ân môn, Báo Nghĩa môn, Báo Đức môn và Báo Phúc môn, gợi nhắc tinh thần tri ân, làm phúc, tích đức của nhà Phật.

Tầng hai của tháp có bốn góc đặt tượng nghê đá hướng về phía đông. Tầng ba ghi ba chữ “Hòa Phong Tháp”, phía trên cùng trang trí bầu hồ lô bằng đá. Hình khối của tháp không lớn, nhưng chắc khỏe, cổ kính, tạo nên một điểm nhấn trầm mặc giữa cảnh quan Hồ Gươm.

Đến Tháp Hòa Phong, du khách không chỉ nhìn thấy một công trình kiến trúc nhỏ ven hồ, mà còn chạm vào dấu vết của một ngôi chùa đã mất, một lớp ký ức đô thị cũ và quá trình biến đổi sâu sắc của Hà Nội từ thế kỷ XIX đến hôm nay.