Văn Miếu Sơn Tây nằm tại thôn Văn Miếu, thuộc vùng Đường Lâm cũ, nay thuộc phường Sơn Tây, Hà Nội. Đây là một dấu tích văn hóa đặc biệt của xứ Đoài, nơi tôn vinh đạo học, các bậc tiên hiền Nho học và những người đỗ đạt khoa bảng của vùng Sơn Tây xưa.

Khác với Thành cổ Sơn Tây là biểu tượng quân sự – hành chính, Văn Miếu Sơn Tây đại diện cho truyền thống học hành và trọng chữ nghĩa của vùng đất phía tây Thăng Long. Công trình từng thuộc hệ thống văn miếu cấp tỉnh dưới triều Nguyễn. Các tư liệu cho biết Văn Miếu Sơn Tây được xây dựng, di dời và trùng tu qua nhiều giai đoạn; đến cuối thế kỷ XIX, dưới thời Thành Thái, công trình được sửa sang, khắc bia ghi danh những người đỗ đạt của vùng Sơn Tây.

Không gian Văn Miếu Sơn Tây tọa lạc trên một khu đất cao, có thế nhìn thoáng, quay về hướng nam. Tổng thể di tích từng có tiền môn, Văn Miếu môn, lầu chuông, lầu khánh, tả vu, hữu vu, thượng điện, bái đường, đền Khải Thánh và sân lễ hội. Những hạng mục ấy tạo thành một trục không gian trang nghiêm, gợi nhớ mô hình văn miếu truyền thống, nơi việc thờ Khổng Tử và các bậc hiền triết gắn liền với tinh thần khuyến học.

Giá trị quan trọng của Văn Miếu Sơn Tây nằm ở hệ thống bia đá ghi danh các nhà khoa bảng. Trải qua chiến tranh và thời gian, nhiều bia cũ đã hư hại, thất lạc hoặc chỉ còn dấu tích. Tuy vậy, ký ức về những tấm bia ấy vẫn cho thấy Sơn Tây từng là vùng đất có truyền thống hiếu học, nơi sản sinh và tôn vinh nhiều danh nhân khoa bảng của xứ Đoài.

Ngày nay, Văn Miếu Sơn Tây không chỉ là nơi nhắc nhớ Nho học xưa, mà còn là không gian giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Đến đây, du khách có thể cảm nhận một mặt khác của Sơn Tây: không chỉ có thành cổ, đá ong, đền chùa và làng Việt cổ, mà còn có mạch nguồn đạo học bền bỉ, lặng lẽ chảy qua nhiều thế hệ.